23 Eylül 2020 Son güncelleme saati 04:25 GMT چهارشنبه 02 مهر 1399
8 Eylül 2020 09:12
FHA özel raporu Gacar döneminde İngiltere’nin 10 sömürücü uygulaması – 3
FHA – Fars Haber Ajansı İran’da İngiliz sömürüsü ile milli mücadele günü dolayısıyla İngilizlerin Gacarlar döneminde İran’da 10 sömürücü uygulamasına ışık tutuyor.

FHA – Reuter imtiyazı (1872)

 

Eldeki tarihi raporlara göre, İran’da başta petrol kaynakları olmak üzere madenleri işletme yönünde ecnebilere verilen ilk önemli imtiyaz, kral Nasıreddin döneminde verildi.

İngiltere Yahudilerinden Julius De Reuter Gacar kralı Nasıreddin’e verdiği kredi karşılığında bir imtiyaz kazandı. Bu imtiyaza göre Reuter, İran’da karayolu ve demiryolu inşaatı ve altın, gümüş ve değerli taşların dışında tüm madenleri işletme, su tesisleri ve kanalları ve kuyuların inşa etme ve ormanları işletme tekelini yetmiş yılığına ve İran gümrük kurumunu gözetlemeyi yirmi beş yıllığına elde etti.

Gerçi Reuter bu imtiyazdan iç muhalefetler ve Rusların baskıları sonucu yararlanamadı, ama yine de İngiltere’nin dönem Dışişleri Bakanı George Kerzen’in tabiri ile bu imtiyaz belki de bir devlet tarafından bir yabancıya verilen en acayip ve en nadir imtiyazlardan biriydi.

(Reuter’in 1919 anlaşması ile elde ettiği ve vatanı satma bakımından eşi görülmemiş, fakat uygulanmamış durumlarda İran başbakanları ve Mirza Hüseyin Han Sebepsalar veya Vusukuddole gibi ileri gelenlerin ayak izleri göze çarpıyor).

Ancak bu anlaşma feshedildikten sonra İngilizler bu kez daha yağlı bir imtiyazı elde etti, ki o da banka imtiyazıydı. Bu banka İran’da Milli banka açılıncaya dek Merkez bankası rolünü ifa etti. Bir kaç yıl sonra ise İngilizler bu bankanın adı altında hem madenleri işletme ve hem demiryolu inşa etme imtiyazını elde etti.