23 Eylül 2020 Son güncelleme saati 03:51 GMT چهارشنبه 02 مهر 1399
9 Eylül 2020 17:44
FHA özel raporu Gacar döneminde İngiltere’nin 10 sömürücü uygulaması – 7
FHA – Fars Haber Ajansı İran’da İngiliz sömürüsü ile milli mücadele günü dolayısıyla İngilizlerin Gacarlar döneminde İran’da 10 sömürücü uygulamasına ışık tutuyor.

FHA – Roji imtiyazı (Tütün tekeli)

Bu imtiyaz 1890 yılında kral Nasıreddin tarafından Talbot’a verildi. İmtiyaza göre İran genelinde tütün ticareti ve nakliyatı elli yıllığına Talbot’a aitti. Ancak din adamları bu durum tütünden sonra diğer zaruri ürünler için de yaşanabileceğini ve sonuçta ecnebileri ülkenin durumuna musallat olmalarına yol açacağını, üstelik bu imtiyazın karşılığında alınan paralar da ülke imarı yerine Avrupa seyahatlerine harcanacağını fark etti. Bu yüzden İran’ın büyük alimi Mirza Şirazi tütün tüketimini haram ilan ederek tarihi bir fetvaya imza attı; İran halkı da ulemaya destek verdi ve çıkan olaylarda bazıları şehit düştü.

Sonunda ve halkın kıyamı iyice alevlendiğinde kral Nasıreddin bu imtiyazı da feshetmek zorunda kaldı, fakat asla uygulanmayan bu konu için karşı tarafa yılda 30 bin lider ödemek zorunda kaldı ve borcunun depoziti olarak da Güney gümrük kurumlarını karşı tarafa verdi ve borcunun aslını ve faizini kırk yıl içinde ödemeyi kabul etti.

Bu imtiyazların ortak özelliklerinden biri ise ilkin kral veya rüşvet karşılığında Sadrıazamlar tarafından hiç bir ciddi inceleme yapılmaksızın verilmesi ve daha sonra da muhalefetle karşılaşınca feshedilmesi ve İngiliz tarafı her halükarda tazminat almasıdır. Yine bu imtiyazların bir başka özelliği çok uzun süreli olmaları ve İranlı tarafın payı yok denecek kadar az olmasıdır.